Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, średnia cena skupu mleka w Polsce we wrześniu 2025 roku wyniosła 223,47 złotych za hektolitr, co oznacza spadek o 0,7 procent w porównaniu do sierpnia 2025 roku. Jest to pierwszy wyraźny sygnał zmiany trendu cenowego po dwóch latach wzrostów. W ujęciu rocznym cena pozostaje o 7,3 procent wyższa niż we wrześniu 2024 roku, jednak eksperci branżowi ostrzegają przed dalszymi spadkami w nadchodzących miesiącach.
Analiza danych GUS – ceny skupu mleka we wrześniu 2025
Główny Urząd Statystyczny opublikował szczegółowe dane dotyczące cen skupu mleka w poszczególnych województwach Polski. Średnia krajowa wyniosła 223,47 złotych za hektolitr, przy czym zaobserwowano znaczące różnice regionalne.
Najwyższe ceny skupu mleka odnotowano w województwach:
- Podlaskim – około 235 złotych za hektolitr
- Warmińsko-Mazurskim – około 230 złotych za hektolitr
- Wielkopolskim – około 225 złotych za hektolitr
Najniższe ceny skupu mleka wystąpiły w województwie:
- Małopolskim – około 210 złotych za hektolitr
Różnice cenowe między regionami wynikają z kilku czynników, w tym konkurencji między zakładami mleczarskimi, kosztów logistyki oraz lokalnej struktury gospodarstw. Województwa o większej koncentracji dużych zakładów przetwórczych zazwyczaj oferują wyższe ceny skupu ze względu na konkurencję o surowiec.
W odniesieniu do sierpnia 2025 roku, niemal wszystkie województwa odnotowały spadek cen o wartości od 0,5 do 1,2 procent. Napływające informacje z października 2025 roku sugerują kontynuację trendu spadkowego.
Przyczyny spadku cen mleka – analiza czynników rynkowych
Nadpodaż na rynku światowym
Według analizy Credit Agricole Bank Polska, przedstawionej przez Jakuba Oliprę, starszego ekonomistę banku, ostatnie tygodnie przyniosły znaczący spadek cen na światowym rynku produktów mlecznych. Główną przyczyną jest nadpodaż mleka powstała wśród największych światowych eksporterów.
Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych przewiduje, że produkcja mleka surowego w USA w 2025 roku osiągnie poziom około 103,6 miliarda kilogramów, co oznacza wzrost o nieco ponad 1 procent w porównaniu z rokiem 2024. Stany Zjednoczone od dekad należą do największych producentów mleka na świecie i inwestują miliardy dolarów w rozwój tego sektora.
Spadek światowych notowań produktów mlecznych
Światowe notowania masła, będące kluczowym wskaźnikiem koniunktury na rynku mlecznym, spadły we wrześniu 2025 roku o 7 procent. Według raportu Banku Pekao, od czerwca 2025 roku obserwowane są systematyczne spadki cen produktów mlecznych po dwóch latach dynamicznego wzrostu notowań.
Perspektywa importu z USA
Arkadiusz Pisarek, prezes Krajowego Związku Spółdzielni Mleczarskich, zwraca uwagę na dodatkowy czynnik, który może spotęgować presję cenową. Chodzi o bezcłowy import produktów mlecznych z USA, który ma wejść w życie po Nowym Roku. Według jego oceny, do końca roku 2025 ceny będą niższe o kilkadziesiąt procent w ujęciu rocznym.
Sytuacja w Unii Europejskiej
Philipp Goetz z IFCN, podczas Kongresu Polskie Mleko w Ożarowie Mazowieckim, wskazał, że ceny mleka w Unii Europejskiej w ostatnich trzech latach są ewidentnie powyżej średniej ceny mleka na świecie. Oznacza to, że przetwórcy w UE muszą płacić więcej za mleko w skupie niż ich konkurenci z innych regionów. Sytuacja ta wynika między innymi z faktu, że produkcja mleka w Europie nie jest mocno zawyżona, co według eksperta może ograniczyć głębokość spadków.
Wpływ na rentowność gospodarstw mlecznych
Spadek cen skupu mleka bezpośrednio wpływa na rentowność gospodarstw mlecznych w Polsce. Dla przeciętnego gospodarstwa utrzymującego 50 krów mlecznych o średniej wydajności 7500 litrów na krowę rocznie, można przeprowadzić następującą kalkulację ekonomiczną.
Kalkulacja wpływu spadku cen na przychody gospodarstwa
Roczna produkcja mleka w takim gospodarstwie wynosi 375 000 litrów, czyli 3750 hektolitrów. Przy spadku ceny skupu o 15 złotych za hektolitr, roczna strata przychodów wyniesie 56 250 złotych. Stanowi to równowartość pełnych kosztów żywienia około 7-8 krów przez cały rok.
W przypadku pesymistycznego scenariusza zakładającego spadek o 30 złotych za hektolitr, roczna strata przychodów osiągnie poziom 112 500 złotych, co stanowi około jednej trzeciej całkowitych przychodów z produkcji mleka w takim gospodarstwie.
Struktura kosztów w produkcji mleka
Koszty produkcji mleka w Polsce składają się z kilku głównych kategorii. Żywienie stanowi zwykle 35-45 procent całkowitych kosztów produkcji. Inne znaczące pozycje to koszty pracy, amortyzacja sprzętu, energia, opieka weterynaryjna oraz koszty utrzymania budynków gospodarskich.
W sytuacji spadających cen skupu mleka, gospodarstwa muszą optymalizować wszystkie obszary kosztowe, aby utrzymać rentowność produkcji. Szczególnie istotne staje się efektywne zarządzanie żywieniem, poprawa wydajności mlecznej stada oraz negocjowanie korzystnych warunków zakupu środków produkcji.
Prognozy ekspertów na 2026 rok
Analiza Credit Agricole Bank Polska
Jakub Olipra z Credit Agricole Bank Polska wskazuje, że ostatnie tygodnie przyniosły silny spadek cen na światowym rynku produktów mlecznych, wynikający z nadpodaży mleka u głównych światowych eksporterów. W jego ocenie spadek cen mleka nie będzie miał charakteru przejściowego.
Prognoza Banku Pekao
Według najnowszego raportu Banku Pekao, po dwóch latach dynamicznego wzrostu notowań produktów mlecznych na światowych rynkach, w połowie 2025 roku trend się odwrócił. Analitycy przewidują, że na początku 2026 roku możliwy jest wyraźny spadek cen mleka.
Ocena IFCN
Philipp Goetz z IFCN przedstawia nieco bardziej zrównoważoną perspektywę. Według jego analizy, produkcja mleka w Unii Europejskiej nie jest mocno zawyżona, co może ograniczyć skalę spadków. Presja cenowa, z jaką rolnicy mają już do czynienia, może wyhamować w momencie, gdy część producentów zacznie ograniczać produkcję w odpowiedzi na niskie ceny.
Timeline oczekiwanych zmian cenowych
Na podstawie analiz ekspertów można nakreślić następujący scenariusz rozwoju sytuacji cenowej:
Czwarty kwartał 2025 roku: Kontynuacja trendu spadkowego z miesięcznymi spadkami rzędu 2-5 złotych za hektolitr.
Pierwszy kwartał 2026 roku: Prawdopodobne osiągnięcie najniższego punktu cenowego, szczególnie w miesiącach styczeń-marzec, gdy dodatkowo zacznie napływać bezcłowy import z USA.
Drugi kwartał 2026 roku: Stabilizacja cen na niższym poziomie, brak wyraźnego trendu wzrostowego.
Druga połowa 2026 roku: Możliwa powolna odbudowa cen, uzależniona od poprawy popytu konsumenckiego i ewentualnego ograniczenia podaży w wyniku redukcji stad w odpowiedzi na niskie ceny.
Kongres Polskie Mleko – głos branży
Siódmego października 2025 roku w Ożarowie Mazowieckim odbył się Kongres Polskie Mleko, podczas którego przedstawiciele branży dyskutowali o sytuacji sektora mleczarskiego w Polsce. Uczestnicy kongresu zgodnie ocenili, że Polska utrzymuje pozycję jednego z najważniejszych producentów mleka w Europie, jednak stoi przed poważnymi wyzwaniami związanymi z nadchodzącym kryzysem cenowym.
Kluczowe tematy poruszane podczas kongresu obejmowały:
Konkurencyjność polskiego mleczarstwa: Dyskusja nad tym, jak utrzymać konkurencyjność w sytuacji rosnących kosztów produkcji w Europie i taniego importu z regionów o niższych standardach produkcji.
Efektywność produkcji: Podkreślano znaczenie zwiększania wydajności mlecznej przy jednoczesnym ograniczaniu wielkości stad, co pozwala na redukcję kosztów produkcji na jednostkę produktu.
Relacje między producentami a przetwórcami: Dyskutowano o potrzebie budowania partnerskich relacji między hodowcami a mleczarniami, włączając długoterminowe kontrakty z gwarantowanymi cenami minimalnymi.
Postulaty do instytucji państwowych: Branża apelowała o działania chroniące przed nielegalnym importem, wsparcie eksportu polskich produktów mlecznych oraz ograniczenie rosnących obciążeń regulacyjnych.
Perspektywa zakładów mleczarskich
Marcin Hydzik, prezes Związku Polskich Przetwórców Mleka, przedstawił perspektywę zakładów przetwórczych. Według jego oceny, branża mleczarska boryka się z ciągle rosnącymi kosztami, co ogranicza możliwości utrzymania wysokich cen skupu mleka.
Struktura kosztów mleczarń
Zakłady mleczarskie ponoszą rosnące koszty w kilku kluczowych obszarach. Koszty energii wzrosły o 15-20 procent w skali roku, co ma szczególne znaczenie dla energochłonnych procesów takich jak pasteryzacja czy suszenie. Koszty opakowań zwiększyły się o 10-12 procent, częściowo w wyniku rosnących cen surowców oraz planowanego wprowadzenia systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Koszty logistyki wzrosły o 8-10 procent.
Presja ze strony sieci handlowych
Dodatkowo, zakłady mleczarskie doświadczają znaczącej presji cenowej ze strony sieci handlowych, które dysponują silną pozycją negocjacyjną. Sieci wymuszają coraz niższe ceny produktów, stosują opóźnione terminy płatności oraz nakładają kary umowne za różne nieprawidłowości.
Obciążenia regulacyjne
Branża mleczarska stoi także przed wyzwaniem rosnących obciążeń regulacyjnych. Wprowadzenie systemu ROP, obowiązki związane z raportowaniem ESG oraz konieczność pomiaru śladu węglowego generują dodatkowe koszty, które według przedstawicieli branży nie mają charakteru ekologicznego wsparcia, ale stanowią de facto nowy podatek.
Strategie adaptacyjne dla gospodarstw mlecznych
Negocjacje warunków skupu
W obliczu spadających cen, gospodarstwa mleczne powinny aktywnie negocjować warunki współpracy z zakładami mleczarskimi. Opcje do rozważenia obejmują umowy długoterminowe z gwarancją minimalnej ceny, maksymalizację premii jakościowych za parametry takie jak niska liczba komórek somatycznych czy wysoka zawartość białka, oraz analizę ofert konkurencyjnych mleczarni.
Optymalizacja kosztów żywienia
Żywienie, stanowiące 35-45 procent kosztów produkcji mleka, oferuje znaczący potencjał oszczędności. Kluczowe działania obejmują:
Profesjonalną analizę dawki pokarmowej przez wykwalifikowanego zootechnika, co może przynieść oszczędności rzędu 50-100 złotych na krowę miesięcznie.
Maksymalizację wykorzystania własnych pasz objętościowych wysokiej jakości, co pozwala na redukcję kosztów o 20-30 procent w porównaniu do zakupu pasz.
Organizację zakupów grupowych pasz treściwych, umożliwiającą uzyskanie rabatów na poziomie 5-15 procent.
Poprawa wydajności mlecznej stada
Zwiększenie wydajności mlecznej pozwala na rozłożenie kosztów stałych na większą produkcję, co poprawia rentowność. Kluczowe obszary działań obejmują:
Selekcję genetyczną poprzez inseminację najlepszymi buhajami sprawdzonymi pod kątem wartości hodowlanej dla cech mlecznych.
Optymalizację warunków bytowych, w tym zapewnienie wygodnych legowisk i skutecznej wentylacji, szczególnie w kontekście rosnącego problemu stresu cieplnego.
Systematyczny monitoring kluczowych wskaźników produkcyjnych i szybką reakcję na odstępstwa od normy.
Redukcja kosztów energii
Znaczące oszczędności można osiągnąć poprzez inwestycje w odnawialne źródła energii, takie jak instalacje fotowoltaiczne o okresie amortyzacji 5-7 lat, pompy ciepła do podgrzewania wody technologicznej oraz wymianę oświetlenia na technologię LED.
Profilaktyka zdrowotna
Systematyczna profilaktyka zdrowotna jest 3-5 razy tańsza niż leczenie rozwiniętych chorób. Wdrożenie systemów monitoringu ciągłego z wykorzystaniem czujników i kamer pozwala na wczesne wykrywanie problemów zdrowotnych.
Analiza różnic regionalnych w cenach skupu mleka
Znaczące różnice w cenach skupu mleka między województwami wynikają z kilku czynników strukturalnych i rynkowych.
Konkurencja między zakładami mleczarskimi
W regionach o wyższej koncentracji zakładów przetwórczych, takich jak województwo podlaskie czy warmińsko-mazurskie, konkurencja o surowiec mleczny prowadzi do wyższych cen skupu. Mleczarnie muszą oferować konkurencyjne warunki, aby pozyskać lub utrzymać dostawców.
Koszty logistyki
Odległość gospodarstwa od zakładu przetwórczego ma znaczący wpływ na opłacalność skupu dla mleczarni. W regionach o większym rozproszeniu gospodarstw i większych odległościach transportowych, koszty logistyki mogą ograniczać możliwości oferowania wyższych cen.
Struktura wielkości gospodarstw
Regiony o większej koncentracji dużych, specjalistycznych gospodarstw mlecznych zazwyczaj charakteryzują się wyższymi cenami skupu. Duże gospodarstwa mogą negocjować korzystniejsze warunki ze względu na stabilność i wielkość dostaw oraz zazwyczaj wyższą jakość mleka.
Parametry jakościowe mleka
Mleko o wyższych parametrach jakościowych, w tym niższej liczbie komórek somatycznych, wyższej zawartości białka i tłuszczu oraz braku pozostałości antybiotyków, jest premiowane przez zakłady mleczarskie. Regiony o kulturze produkcji wysokiej jakości mleka zazwyczaj osiągają wyższe średnie ceny skupu.
Perspektywa średnio i długoterminowa
Cykle cenowe na rynku mleka
Rynek mleka charakteryzuje się cyklicznością zmian cenowych. Historia pokazuje, że okresy wysokich cen prowadzą do wzrostu produkcji, co w konsekwencji powoduje nadpodaż i spadek cen. Niskie ceny z kolei motywują część producentów do ograniczenia lub zakończenia produkcji, co redukuje podaż i prowadzi do odbudowy cen. Cykle te zazwyczaj trwają od 2 do 4 lat.
Czynniki strukturalne
W perspektywie długoterminowej, kilka czynników strukturalnych będzie kształtować rynek mleka w Polsce i Europie:
Rosnące koszty produkcji w Europie związane z wyższymi standardami środowiskowymi i dobrostanu zwierząt w porównaniu do głównych konkurentów globalnych.
Konsolidacja sektora prowadząca do mniejszej liczby większych gospodarstw o wyższej efektywności produkcji.
Zmiany klimatyczne wpływające na produkcję pasz i dobrostan zwierząt, szczególnie w kontekście nasilającego się problemu stresu cieplnego.
Rosnące wymagania regulacyjne związane z ochroną środowiska, które generują dodatkowe koszty dla producentów.
Rola polityki handlowej
Umowy handlowe, takie jak potencjalne porozumienie między UE a Mercosurem czy zmiany w relacjach handlowych z USA, będą miały znaczący wpływ na rynek mleka w Europie. Bezcłowy lub preferencyjny dostęp produktów z regionów o niższych kosztach produkcji może trwale zmienić strukturę cenową rynku europejskiego.
Zobacz także: Curry ze śmietanką i warzywami – aromatyczny obiad dla całej rodziny
