W najnowszej propozycji wieloletniego budżetu Unii Europejskiej na lata 2028–2034 rolnicy stają przed ogromnym wyzwaniem. Komisja Europejska ogłosiła zmiany, które znacząco ograniczają środki przeznaczone na Wspólną Politykę Rolną (WPR). Redukcja o blisko 30% w stosunku do obecnej perspektywy finansowej oraz strukturalna reorganizacja funduszy rolnych budzą liczne kontrowersje i protesty, zarówno wśród rolników, jak i europosłów.
WPR z cięciami. Mniej pieniędzy dla rolników
Propozycja Komisji Europejskiej zakłada, że budżet Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2028–2034 wyniesie 300 miliardów euro. To o 87 miliardów mniej niż w obecnej perspektywie 2021–2027, gdzie przeznaczono 387 miliardów euro. W przeliczeniu na wartość realną (ceny stałe), oznacza to spadek o około 30%.
Unijny komisarz ds. rolnictwa, Christophe Hansen, zapewnił, że środki te będą przeznaczone wyłącznie na cele WPR – m.in. na płatności obszarowe, rekompensaty środowiskowe, inwestycje i wsparcie młodych rolników. – To dobre rozwiązanie dla rolnictwa i naszych rolników – powiedział Hansen podczas debaty w Parlamencie Europejskim. Jednak wielu europosłów, zwłaszcza z Europejskiej Partii Ludowej (EPL) i socjalistów (S&D), stanowczo odrzuca tę narrację.
– Nie próbujcie nam tego sprzedawać jako sukcesu – ostro zareagował Herbert Dorfmann (EPL), który oszacował realny spadek środków na rolnictwo na jedną czwartą. Podobne stanowisko zajął Dario Nardella (S&D): – Gdzie niby jest ten realny wzrost?
Pożegnanie z dotychczasową WPR – nowa struktura finansowania
Radykalną zmianą w unijnym systemie wsparcia rolnictwa jest likwidacja dwufilarowej struktury WPR, obowiązującej od 1999 roku. Od 2028 roku WPR zostanie połączona z polityką spójności i innymi funduszami rozwoju regionalnego. Powstanie jeden, wspólny fundusz zarządzany na poziomie krajowym – Krajowe Partnerstwa Regionalne.
Łączny budżet tego zintegrowanego funduszu ma wynieść 865 miliardów euro, z czego państwa członkowskie będą mogły elastycznie alokować środki między rolnictwem, rybołówstwem, rozwojem obszarów wiejskich i polityką spójności. Zdaniem Komisji Europejskiej, to „wzmocnienie” rolnictwa. Jednak wielu ekspertów i organizacji rolniczych ostrzega, że zmiana ta może skutkować marginalizacją interesów rolników.
Nowe mechanizmy – większe wsparcie dla młodych, mniejsze dla dużych
Zgodnie z zapowiedziami KE, reforma WPR zakłada również przegląd systemu płatności bezpośrednich. Nowe rozwiązania mają zwiększyć udział młodych rolników w systemie wsparcia – minimalny próg płatności dla tej grupy wzrośnie z 3% do 6%.
Pojawią się również zmiany w mechanizmach limitu i degresywności – czyli ograniczeń kwot płatności dla największych gospodarstw. Komisja zapowiada bardziej sprawiedliwy i zrównoważony podział środków, dopasowany do potrzeb mniejszych i aktywnych producentów rolnych.
Ważną nowością ma być też definicja „aktywnego rolnika”, która ma zapobiegać nadużyciom i kierować środki do faktycznie prowadzących działalność rolniczą.
Koniec z unijnymi normami środowiskowymi GAEC
Jedną z najbardziej oczekiwanych przez rolników zmian jest likwidacja odgórnych unijnych norm środowiskowych GAEC (Good Agricultural and Environmental Conditions). W ostatnich latach te normy wywoływały liczne protesty w całej Europie, m.in. w Polsce, Niemczech i Francji.
Nowy system zakłada, że państwa członkowskie same będą ustalać minimalne standardy zrównoważonego rolnictwa. Ekoschematy – czyli dobrowolne programy środowiskowe – zostaną włączone do szerszych działań rolno-środowiskowych i klimatycznych (AECM), które będą współfinansowane przez rządy narodowe.
Usługa wsparcia gospodarstw i lepsze uwzględnianie inflacji
Komisja Europejska proponuje także wprowadzenie nowej formy wsparcia – usługi wsparcia gospodarstw, która ma umożliwić rolnikom korzystanie z urlopów czy wsparcia psychologicznego. Uwzględnienie mechanizmu inflacyjnego w systemie płatności ma natomiast poprawić realną wartość otrzymywanych przez rolników środków.
Reakcje w Polsce – duże obawy w środowisku rolniczym
Choć nowe propozycje są jeszcze na etapie dyskusji w instytucjach unijnych, ich echo już rozbrzmiewa w Polsce. Zmniejszenie budżetu WPR i ryzyko ograniczenia bezpośredniego wsparcia dla polskich gospodarstw może mieć poważne konsekwencje, szczególnie dla rodzinnych i średnich gospodarstw rolnych.
Zmiany te będą również dużym wyzwaniem dla nowego Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Stefana Krajewskiego, który niedawno objął urząd. Zapowiedział on intensywne działania na rzecz zwiększenia środków na rolnictwo z budżetów krajowego i unijnego:
– Będziemy działać dalej, aby jak najwięcej dobrego zrobić dla polskich rolników i polskiego rolnictwa, dla przetwórstwa. Będziemy szukać pieniędzy w budżecie krajowym i w budżecie europejskim. Po to, aby nasze rolnictwo było silną marką – podkreślił minister Krajewski.
Podsumowanie: reforma czy ryzyko marginalizacji rolnictwa?
Propozycja Komisji Europejskiej dotycząca nowego budżetu WPR to największa reforma unijnej polityki rolnej od dwóch dekad. Redukcja środków, zmiana struktury zarządzania funduszami oraz odejście od odgórnych norm środowiskowych to kierunek, który jedni uznają za szansę na uproszczenie i modernizację, a inni – za zagrożenie dla rolników i producentów żywności.
Nadchodzące miesiące będą kluczowe dla kształtu przyszłej WPR. Rolnicy, organizacje branżowe i politycy z całej Europy już teraz mobilizują się do debaty, która zadecyduje o przyszłości unijnego rolnictwa po 2028 roku.
Zobacz także: Zmiany w WPR muszą być ewolucyjne
.){kind=link}