Związek Polskich Przetwórców Mleka zaprasza na bezpłatne szkolenie poświęcone raportowaniu śladu środowiskowego i węglowego organizacji oraz wymogom stawianym przedsiębiorstwom mleczarskim przez odbiorców produktów. Marcin Hydzik, prezes ZPPM, podkreśla, że w raportowaniu redukcji śladu węglowego kluczową rolę odgrywają sieci handlowe wywierające wpływ na dostawcach, którzy są zmuszeni do dostosowania się. Duże zakłady przetwórstwa mleczarskiego są w stanie pokryć koszty wdrożenia systemów raportowania ESG oraz szkol swoich dostawców, jednak rolnik nie jest w stanie sam udźwignąć tych obowiązków.
Czym jest raportowanie ESG i dlaczego dotyczy branży mleczarskiej
ESG to skrót od Environmental, Social and Governance, który odnosi się do trzech kluczowych obszarów oceny zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw. Obszar środowiskowy obejmuje wpływ działalności na klimat, w tym emisje gazów cieplarnianych, zużycie wody i energii, gospodarkę odpadami oraz ochronę bioróżnorodności. Obszar społeczny dotyczy relacji z pracownikami, społecznościami lokalnymi, łańcucha dostaw oraz poszanowania praw człowieka. Obszar zarządzania odnosi się do struktury władzy w organizacji, etyki biznesowej, przeciwdziałania korupcji oraz transparentności.
W kontekście branży mleczarskiej, raportowanie ESG nabiera szczególnego znaczenia ze względu na rosnące wymogi ze strony odbiorców produktów, inwestorów oraz regulatorów. Sektor mleczarski stoi przed koniecznością udokumentowania i redukcji swojego wpływu środowiskowego, szczególnie w zakresie emisji gazów cieplarnianych związanych z hodowlą bydła.
Geneza wymogów raportowania
Wymogi dotyczące raportowania niefinansowego, w tym aspektów ESG, wynikają z kilku źródeł. Na poziomie Unii Europejskiej kluczową rolę odgrywa dyrektywa w sprawie sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju, która nakłada obowiązki raportowania na duże przedsiębiorstwa i wprowadza wymóg uwzględnienia informacji od dostawców w łańcuchu wartości.
Oprócz wymogów regulacyjnych, istotną siłą napędową są oczekiwania rynkowe. Sieci handlowe, szczególnie w Europie Zachodniej, coraz częściej wymagają od swoich dostawców dokumentowania śladu węglowego produktów i wdrażania działań redukujących emisje. Inwestorzy i instytucje finansowe uwzględniają kryteria ESG w decyzjach inwestycyjnych i kredytowych. Konsumenci, szczególnie młodsze pokolenia, zwracają uwagę na aspekty zrównoważonego rozwoju przy wyborze produktów.
Inicjatywa szkoleniowa Związku Polskich Przetwórców Mleka
Związek Polskich Przetwórców Mleka, organizacja reprezentująca interesy zakładów mleczarskich w Polsce, zorganizował program szkoleń poświęconych tematyce raportowania śladu środowiskowego i węglowego. Szkolenia skierowane są do pracowników zakładów mleczarskich odpowiedzialnych za kwestie środowiskowe, jakości oraz zarządzania.
Zakres tematyczny szkoleń
Program szkoleniowy obejmuje podstawy raportowania ESG, ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki branży mleczarskiej, metodologie obliczania śladu węglowego organizacji oraz produktów, zgodnie z międzynarodowymi standardami takimi jak GHG Protocol. Omawiane są wymogi stawiane przez odbiorców produktów mlecznych, w tym sieci handlowe w Polsce i za granicą, oraz praktyczne aspekty zbierania danych od dostawców mleka i innych podmiotów w łańcuchu dostaw.
Szkolenia mają charakter praktyczny, z prezentacją case studies i narzędzi do implementacji systemów raportowania. Uczestnicy otrzymują materiały pomocnicze oraz dostęp do ekspertów mogących wspierać proces wdrażania raportowania w ich organizacjach.
Bezpłatny charakter inicjatywy
Związek Polskich Przetwórców Mleka finansuje szkolenia ze środków własnych, oferując je członkom organizacji bez dodatkowych opłat. Decyzja o bezpłatnym charakterze szkoleń wynika z uznania, że wsparcie branży w tym obszarze jest inwestycją w długoterminową konkurencyjność i zrównoważony rozwój całego sektora mleczarskiego w Polsce.
Stanowisko Marcina Hydzika – rolnik nie udźwignie raportowania sam
Marcin Hydzik, prezes Związku Polskich Przetwórców Mleka, w swoich wypowiedziach publicznych jednoznacznie podkreśla, że ciężar raportowania ESG nie może spoczywać wyłącznie na pojedynczych rolnikach. W jego ocenie, pomimo że gospodarstwa rolne są kluczowym elementem łańcucha wartości produktów mlecznych i znaczącym źródłem emisji gazów cieplarnianych, to indywidualni producenci mleka nie posiadają zasobów, wiedzy ani narzędzi niezbędnych do samodzielnego przeprowadzania skomplikowanych analiz środowiskowych.
Argumentacja za wsparciem ze strony zakładów
Duże zakłady przetwórstwa mleczarskiego dysponują zasobami finansowymi, technicznymi i kadrowymi umożliwiającymi wdrożenie systemów raportowania ESG. Mogą zatrudnić specjalistów, zakupić oprogramowanie analityczne oraz ponieść koszty certyfikacji i audytów. W ich interesie leży również zapewnienie zgodności z wymogami odbiorców, co często przekłada się na dostęp do rynków eksportowych i współpracę z największymi sieciami handlowymi.
Zakłady mleczarskie są naturalnym ogniwem łączącym wielu drobnych producentów mleka z wymagającym rynkiem. Mają możliwość agregowania danych z wielu gospodarstw, standaryzowania metodologii zbierania informacji oraz wspierania dostawców w procesie poprawy efektywności środowiskowej.
Model współpracy zakłady-dostawcy
W praktyce wiele dużych zakładów mleczarskich w Polsce rozwija programy wsparcia dla swoich dostawców mleka w obszarze raportowania środowiskowego. Programy te mogą obejmować bezpłatne szkolenia dla rolników z zakresu redukcji emisji i efektywności zasobowej, dostarczanie narzędzi informatycznych do zbierania danych środowiskowych na poziomie gospodarstwa, wsparcie doradcze ze strony zootechników i specjalistów ds. zrównoważonego rozwoju oraz systemy premii jakościowych uwzględniające aspekty środowiskowe.
Takie podejście pozwala na efektywne zbieranie danych niezbędnych do raportowania ESG na poziomie zakładu, jednocześnie wspierając rolników w poprawie praktyk produkcyjnych, co przynosi korzyści zarówno środowiskowe, jak i ekonomiczne.
Rola sieci handlowych w wymuszaniu raportowania
Sieci handlowe, szczególnie duże międzynarodowe koncerny detaliczne, odgrywają kluczową rolę w rozprzestrzenianiu wymogów raportowania ESG w całym łańcuchu dostaw żywności.
Mechanizmy presji ze strony detalistów
Duże sieci handlowe, często będące głównymi odbiorcami produktów zakładów mleczarskich, coraz częściej wprowadzają własne standardy zrównoważonego rozwoju dla dostawców. Mogą one obejmować wymóg dostarczenia dokumentacji dotyczącej śladu węglowego produktów, uczestnictwo w programach certyfikacji środowiskowej, realizację celów redukcji emisji oraz raportowanie postępów.
Sieci dysponują znaczną siłą przetargową i mogą uzależniać kontynuację lub rozszerzenie współpracy od spełnienia wymogów środowiskowych. W niektórych przypadkach prowadzą własne audyty dostawców lub wymagają certyfikacji przez niezależne organizacje.
Motywacje sieci handlowych
Presja sieci handlowych na dostawców w zakresie ESG wynika z kilku czynników. Po pierwsze, same sieci podlegają rosnącym wymogom raportowania i muszą wykazać działania w zakresie redukcji emisji w całym łańcuchu wartości, włączając emisje związane z produktami sprzedawanymi w ich sklepach.
Po drugie, aspekty zrównoważonego rozwoju stają się elementem strategii marketingowych i budowania wizerunku marki. Konsumenci coraz częściej zwracają uwagę na kwestie środowiskowe, a sieci starają się pozycjonować jako odpowiedzialne społecznie.
Po trzecie, inwestorzy i analitycy finansowi oceniają sieci handlowe również przez pryzmat kryteriów ESG, co wpływa na wycenę akcji i koszt kapitału.
Koszty wdrożenia systemów raportowania ESG
Implementacja systemów raportowania ESG wiąże się ze znaczącymi kosztami, które różnią się w zależności od wielkości i zaawansowania technologicznego organizacji.
Koszty dla dużych zakładów mleczarskich
Duże zakłady przetwórstwa mleczarskiego muszą ponieść szereg wydatków związanych z wdrożeniem raportowania ESG. Koszty oprogramowania do zbierania, przetwarzania i raportowania danych środowiskowych mogą wynosić od kilkudziesięciu tysięcy do kilkuset tysięcy złotych, w zależności od skali organizacji i stopnia integracji z istniejącymi systemami IT.
Zatrudnienie lub przeszkolenie personelu odpowiedzialnego za ESG to kolejna znacząca pozycja kosztowa. Specjaliści ds. zrównoważonego rozwoju z doświadczeniem w branży mleczarskiej są poszukiwani na rynku pracy, a ich wynagrodzenia są relatywnie wysokie.
Audyty zewnętrzne i certyfikacje, często wymagane przez odbiorców lub regulatorów, generują koszty rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych rocznie. Dodatkowo należy uwzględnić koszty związane z rzeczywistą redukcją emisji, które mogą obejmować inwestycje w efektywność energetyczną, odnawialne źródła energii czy optymalizację procesów produkcyjnych.
Obciążenie dla małych i średnich zakładów
Dla mniejszych zakładów mleczarskich wdrożenie raportowania ESG stanowi proporcjonalnie większe obciążenie. Choć kwoty bezwzględne mogą być niższe, to w relacji do obrotów i marż koszty te są odczuwalne. Mniejsze zakłady często nie mogą pozwolić sobie na zatrudnienie dedykowanego specjalisty ds. ESG w pełnym wymiarze godzin, co prowadzi do konieczności dzielenia obowiązków między istniejących pracowników lub korzystania z zewnętrznych konsultantów.
Dostęp do zaawansowanych narzędzi informatycznych może być ograniczony ze względu na koszty licencji. W takich przypadkach zakłady mogą polegać na prostszych, często mniej zautomatyzowanych metodach zbierania i przetwarzania danych, co zwiększa nakład pracy administracyjnej.
Koszty pośrednie
Oprócz bezpośrednich kosztów wdrożenia systemów raportowania, przedsiębiorstwa ponoszą również koszty pośrednie. Czas zarządu i kadry menedżerskiej poświęcony na kwestie ESG to czas, który nie jest przeznaczony na inne działania operacyjne czy strategiczne. Koszty szkoleń dla szerszej grupy pracowników, aby zapewnić odpowiednie gromadzenie danych na różnych poziomach organizacji, również należy uwzględnić. Potencjalne koszty związane z niespełnieniem wymogów, takie jak utrata kontraktów z kluczowymi odbiorcami, choć trudne do kwantyfikacji, mogą być bardzo znaczące.
Wsparcie ze strony zakładów dla dostawców mleka
Duże zakłady mleczarskie, rozumiejąc wyzwania stojące przed ich dostawcami, rozwijają programy wsparcia mające na celu ułatwienie procesu zbierania danych środowiskowych i poprawę praktyk produkcyjnych.
Programy szkoleniowe dla rolników
Wiele zakładów organizuje cykle szkoleń dla swoich dostawców mleka obejmujących podstawy raportowania środowiskowego i jego znaczenie w łańcuchu dostaw, praktyczne metody redukcji emisji gazów cieplarnianych w hodowli bydła mlecznego, optymalizację żywienia pod kątem efektywności środowiskowej oraz zarządzanie nawozami i odchodami zwierzęcymi.
Szkolenia te są zazwyczaj bezpłatne dla dostawców i prowadzone przez specjalistów z zakresu zootechniki, agronomii oraz zrównoważonego rozwoju. Mogą odbywać się w formie warsztatów stacjonarnych, webinarów online lub wizyt doradczych bezpośrednio w gospodarstwach.
Narzędzia informatyczne i aplikacje
Niektóre zakłady mleczarskie inwestują w rozwój lub zakup aplikacji mobilnych i platform webowych, które pozwalają rolnikom na proste rejestrowanie kluczowych danych środowiskowych z gospodarstwa, takich jak zużycie paliw, energii elektrycznej, nawozów czy wielkość produkcji mleka. Aplikacje te często zawierają funkcje analityczne, które pomagają producentom zidentyfikować obszary do poprawy i śledzić postępy w czasie.
Dane zbierane przez rolników za pomocą tych narzędzi są następnie agregowane na poziomie zakładu i wykorzystywane w raportowaniu śladu węglowego produktów. Automatyzacja tego procesu znacząco redukuje obciążenie administracyjne zarówno dla rolników, jak i dla zakładu.
Doradztwo techniczne
Zakłady często zapewniają swoim dostawcom dostęp do zootechników i doradców rolniczych, którzy mogą pomóc w optymalizacji praktyk produkcyjnych pod kątem środowiskowym. Może to obejmować analizę dawek pokarmowych i rekomendacje dotyczące optymalizacji żywienia w celu redukcji emisji metanu, doradztwo w zakresie zarządzania stadem dla poprawy efektywności produkcji mleka, wsparcie w planowaniu gospodarowania nawozami naturalnymi oraz pomoc w identyfikacji możliwości inwestycyjnych w zakresie odnawialnych źródeł energii czy efektywności zasobowej.
Metodologie obliczania śladu węglowego w produkcji mleka
Obliczanie śladu węglowego produktów mlecznych wymaga zastosowania standardowych metodologii zapewniających porównywalność i wiarygodność wyników.
GHG Protocol i normy ISO
Głównym standardem wykorzystywanym w obliczaniu emisji gazów cieplarnianych jest GHG Protocol, opracowany przez World Resources Institute i World Business Council for Sustainable Development. Protokół ten definiuje trzy zakresy emisji. Zakres 1 obejmuje bezpośrednie emisje ze źródeł kontrolowanych przez organizację, takich jak fermentacja jelitowa u bydła czy spalanie paliw w maszynach rolniczych. Zakres 2 dotyczy pośrednich emisji związanych z zakupioną energią elektryczną i cieplną. Zakres 3 obejmuje wszystkie inne pośrednie emisje w łańcuchu wartości, w tym produkcję pasz, transport czy przetwarzanie mleka.
Dla produktów stosuje się również normę ISO 14067 dotyczącą śladu węglowego produktów, która dostarcza szczegółowych wytycznych dotyczących przeprowadzania analiz cyklu życia produktu.
Specyfika branży mleczarskiej
W przypadku produkcji mleka, głównym źródłem emisji gazów cieplarnianych jest fermentacja jelitowa u krów, która generuje metan – gaz cieplarniany o potencjale cieplarnianym około 25 razy wyższym niż dwutlenek węgla. Metan stanowi zazwyczaj 40-60 procent całkowitego śladu węglowego mleka.
Kolejnymi znaczącymi źródłami emisji są produkcja pasz, szczególnie związana z użyciem nawozów azotowych i zmianami użytkowania gruntów, zarządzanie nawozami naturalnymi, które generuje emisje metanu i podtlenku azotu, zużycie energii w gospodarstwie i zakładzie przetwórczym oraz transport mleka i produktów mlecznych.
Narzędzia obliczeniowe
Dla ułatwienia procesu obliczania śladu węglowego, opracowano różnorodne narzędzia i kalkulatory. Na poziomie międzynarodowym funkcjonują narzędzia takie jak Cool Farm Tool, które pozwala rolnikom na obliczanie śladu węglowego ich gospodarstw, czy kalkulatory opracowane przez Międzynarodową Federację Mleczarską. W Polsce rozwijane są także lokalne narzędzia dostosowane do specyfiki krajowej produkcji mleka i dostępności danych.
Korzyści z raportowania ESG dla sektora mleczarskiego
Pomimo znaczących kosztów i wyzwań, raportowanie ESG może przynieść sektorowi mleczarskiemu szereg korzyści długoterminowych.
Dostęp do rynków i klientów
Przedsiębiorstwa wykazujące zaangażowanie w zrównoważony rozwój i dysponujące wiarygodnym raportowaniem ESG uzyskują przewagę konkurencyjną w dostępie do wymagających rynków, szczególnie w Europie Zachodniej. Spełnienie wymogów sieci handlowych dotyczących aspektów środowiskowych otwiera możliwości ekspansji i zabezpiecza istniejące kontrakty.
Dla zakładów eksportujących produkty mleczne, certyfikacja środowiskowa i transparentne raportowanie mogą być warunkiem koniecznym do wejścia na niektóre rynki lub uzyskania preferencyjnych warunków współpracy.
Optymalizacja operacyjna i redukcja kosztów
Proces mierzenia i raportowania emisji często prowadzi do identyfikacji nieefektywności w procesach produkcyjnych. Działania mające na celu redukcję śladu węglowego, takie jak optymalizacja żywienia, poprawa efektywności energetycznej czy lepsze zarządzanie odpadami, zazwyczaj przekładają się również na redukcję kosztów operacyjnych.
W dłuższej perspektywie, gospodarstwa i zakłady o niższym śladzie węglowym mogą być bardziej odporne na przyszłe regulacje podatkowe związane z emisjami czy systemy handlu uprawnieniami do emisji, które mogą zostać rozszerzone na sektor rolny.
Relacje z interesariuszami
Transparentne raportowanie ESG buduje zaufanie wśród różnych grup interesariuszy. Inwestorzy coraz częściej uwzględniają kryteria ESG w decyzjach inwestycyjnych, co może przekładać się na lepszy dostęp do kapitału i niższy koszt finansowania. Konsumenci, szczególnie młodsze pokolenia, zwracają uwagę na aspekty zrównoważonego rozwoju przy wyborze produktów. Społeczności lokalne i organizacje pozarządowe pozytywnie oceniają przedsiębiorstwa wykazujące odpowiedzialność środowiskową.
Wyzwania i bariery we wdrażaniu raportowania ESG
Pomimo rosnącej świadomości znaczenia raportowania ESG, sektor mleczarski stoi przed szeregiem wyzwań w jego implementacji.
Fragmentacja łańcucha dostaw
Branża mleczarska charakteryzuje się wysoką fragmentacją po stronie produkcji surowca. Tysiące indywidualnych gospodarstw mlecznych o różnej skali i poziomie zaawansowania technologicznego dostarcza mleko do zakładów przetwórczych. Zbieranie spójnych i wiarygodnych danych środowiskowych z tak rozproszonego źródła stanowi znaczące wyzwanie logistyczne i organizacyjne.
Brak standaryzacji na poziomie gospodarstw
Gospodarstwa mleczne różnią się znacząco pod względem systemów produkcji, metod żywienia, zarządzania stadem czy dostępu do technologii. Opracowanie metodologii zbierania danych, która byłaby jednocześnie wystarczająco prosta do zastosowania przez wszystkich producentów i wystarczająco precyzyjna do wiarygodnego obliczania emisji, jest trudnym zadaniem.
Dodatkowo, część danych niezbędnych do dokładnego obliczania śladu węglowego, takich jak szczegółowe informacje o składzie dawki pokarmowej czy pochodzeniu poszczególnych składników pasz, może nie być systematycznie rejestrowana przez rolników.
Koszty i zasoby
Jak podkreśla prezes Hydzik, indywidualni producenci mleka nie dysponują zasobami finansowymi i ludzkimi do samodzielnego przeprowadzania kompleksowych analiz środowiskowych. Nawet przy wsparciu ze strony zakładów, proces wymaga czasu i wysiłku ze strony rolników, którzy muszą pogodzić te obowiązki z codziennymi wymaganiami prowadzenia gospodarstwa.
Zmienność metodologii i wymogów
Krajobraz raportowania ESG wciąż ewoluuje. Pojawiają się nowe standardy, metodologie są aktualizowane, a wymogi ze strony odbiorców mogą się różnić. Dla przedsiębiorstw oznacza to konieczność ciągłego śledzenia zmian i dostosowywania systemów, co generuje dodatkowe koszty i komplikacje.
Perspektywa rozwoju raportowania ESG w polskim mleczarstwie
W perspektywie kolejnych lat raportowanie ESG będzie nabierało coraz większego znaczenia w polskim sektorze mleczarskim, stając się standardowym elementem prowadzenia działalności.
Rozszerzanie się wymogów regulacyjnych
Unia Europejska systematycznie rozszerza zakres przedsiębiorstw objętych obowiązkami raportowania niefinansowego. Podczas gdy obecnie wymogi dotyczą głównie dużych spółek, przyszłe regulacje mogą objąć szerszy krąg podmiotów, w tym mniejsze zakłady mleczarskie. Ponadto, rozwój regulacji dotyczących zrównoważoności w łańcuchu dostaw może nakładać na duże przedsiębiorstwa obowiązek due diligence obejmujący ich dostawców, co będzie miało efekt kaskadowy na cały sektor.
Rozwój narzędzi i metodologii
Wraz z dojrzewaniem tej dziedziny, narzędzia do raportowania ESG stają się bardziej zaawansowane, dostępne i przyjazne użytkownikowi. Rozwój technologii cyfrowych, w tym aplikacji mobilnych, czujników IoT czy sztucznej inteligencji, będzie ułatwiał zbieranie i przetwarzanie danych środowiskowych. Standaryzacja metodologii na poziomie krajowym i międzynarodowym zwiększy porównywalność raportów i redukcję kosztów związanych z dostosowywaniem się do różnych wymogów.
Rola organizacji branżowych
Organizacje takie jak Związek Polskich Przetwórców Mleka będą kontynuować swoją rolę w edukacji branży, opracowywaniu najlepszych praktyk oraz reprezentowaniu interesów sektora w dialogu z regulatorami i odbiorcami. Rozwój platform współpracy umożliwiających wymianę doświadczeń między zakładami i producentami będzie wspierał efektywną implementację raportowania ESG.
Zobacz także: Choroba niebieskiego języka w Polsce – aktualizacja stanu ognisk i metody ochrony stada
